Van richtlijn naar verplichting
Digitale toegankelijkheid was lang een aanbeveling. Iets dat je deed als je er tijd voor had, of als je klanten erom vroegen. Dat is veranderd. Met de European Accessibility Act (EAA) is digitale toegankelijkheid een wettelijke verplichting geworden die geldt voor een breed scala aan producten en diensten.
De juridische basis is Richtlijn (EU) 2019/882. EU-lidstaten moesten de richtlijn vóór 28 juni 2022 omzetten naar nationale wetgeving, en de eisen gelden sinds 28 juni 2025. Dit betekent dat producten en diensten die na die datum op de markt worden gebracht, moeten voldoen aan de toegankelijkheidseisen.
Voor bestaande situaties is een overgangsregeling getroffen. Voor dienstverleners geldt een overgangstermijn van vijf jaar, tot 28 juni 2030, waarin producten die al vóór de toepassingsdatum voor een dienst werden gebruikt nog niet hoeven te voldoen — tenzij ze worden vervangen. Voor zelfbedieningsterminals geldt dat ze mogen blijven functioneren tot het einde van hun economische levensduur, met een maximum van twintig jaar. Dat staat in artikel 32 van de richtlijn.
Welke producten en diensten vallen eronder?
De EAA heeft een brede scope. De richtlijn maakt onderscheid tussen producten en diensten. Onder de producten vallen onder meer consumentencomputers en besturingssystemen, betaalterminals en geldautomaten, ticket- en check-inautomaten, en e-readers. De volgende diensten vallen onder de wet:
- E-commerce — Webshops en online verkoopplatformen waar je producten koopt, diensten afsluit of reserveert
- Bankdiensten voor consumenten — Online bankieren en bijbehorende betaaldiensten
- Elektronische communicatie — Telecomdiensten, messaging, chat en videobellen
- Personenvervoer — Ticketverkoop, reisinformatie en check-in voor lucht-, bus-, trein- en waterverkeer
- E-books — Digitale publicaties en de software om ze te lezen
- Audiovisuele mediadiensten — Toegangsdiensten rond streaming en uitzendingen
In de praktijk betekent dit: bied je online iets aan consumenten aan, dan val je vrijwel zeker onder de wet. Een belangrijk detail in de scope is dat de eisen alleen gelden voor business-to-consumer diensten. Puur zakelijke (B2B) software die nooit door consumenten wordt gebruikt, valt buiten de directe reikwijdte — al is toegankelijk bouwen ook daar verstandig.
De uitzondering voor micro-ondernemingen
De richtlijn definieert een micro-onderneming als een bedrijf met minder dan 10 medewerkers en een jaaromzet of balanstotaal van maximaal 2 miljoen euro. Voor zulke ondernemingen geldt een belangrijke nuance: micro-ondernemingen die diensten leveren, zijn vrijgesteld van de toegankelijkheidseisen. Dat staat expliciet in artikel 4 van de richtlijn.
Let op het onderscheid: deze vrijstelling geldt voor dienstverleners. Voor micro-ondernemingen die onder de richtlijn vallende producten op de markt brengen, gelden lichtere verplichtingen, maar geen volledige vrijstelling. En zelfs als je vrijgesteld bent, is toegankelijkheid een investering die zich terugbetaalt: je bereikt een grotere doelgroep en biedt iedereen een betere ervaring.
De relatie met WCAG en EN 301 549
De EAA schrijft niet zelf in technische details voor hoe een toegankelijke website eruitziet. In plaats daarvan verwijst de wet naar geharmoniseerde Europese normen. Voldoe je aan zo'n norm, dan geldt het vermoeden dat je aan de wettelijke eisen voldoet. Voor digitale producten en diensten is dat de norm EN 301 549.
EN 301 549 leunt voor het webgedeelte sterk op de Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.1 op niveau AA. In de praktijk komt het erop neer dat WCAG 2.1 AA de meetbare standaard is waaraan je website of applicatie moet voldoen. WCAG is opgebouwd rond vier principes: content moet waarneembaar, bedienbaar, begrijpelijk en robuust zijn. Wil je dieper in de technische criteria duiken, lees dan ons artikel over digitale toegankelijkheid en WCAG.
Wat moet je technisch regelen?
De EAA verwijst naar de geharmoniseerde Europese norm EN 301 549 v3.2.1, die gebaseerd is op de Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.1 op niveau AA. De nieuwere WCAG 2.2 (gepubliceerd oktober 2023) wordt naar verwachting opgenomen in EN 301 549 v4.1.1 — wacht daar niet op, maar neem de extra criteria nu al mee als je toekomstbestendig wilt bouwen. De technische eisen zijn:
Waarneembaar
- Tekstalternatieven — Alle niet-tekst content (afbeeldingen, iconen, grafieken) moet een tekstalternatief hebben dat hetzelfde doel dient.
- Ondertiteling — Video- en audiocontent moet ondertiteld zijn of een teksttranscript bieden.
- Kleurcontrast — Tekst moet voldoende contrast hebben met de achtergrond. Minimaal 4.5:1 voor normale tekst, 3:1 voor grote tekst.
- Responsief ontwerp — Content moet bruikbaar zijn bij 200% zoom en op verschillende schermformaten.
Bedienbaar
- Toetsenbordtoegankelijkheid — Alle functionaliteit moet bereikbaar zijn met alleen een toetsenbord. Geen muisafhankelijke interacties.
- Focusindicatoren — Het moet zichtbaar zijn welk element de focus heeft bij toetsenbordnavigatie.
- Voldoende tijd — Gebruikers moeten voldoende tijd krijgen voor het lezen en gebruiken van content. Geen agressieve time-outs.
- Navigatie — Duidelijke, consistente navigatiestructuur met skip-links en herkenbare patronen.
Begrijpelijk
- Taal — De taal van de pagina moet in de HTML gedefinieerd zijn. Tekst in een andere taal moet gemarkeerd worden.
- Voorspelbaarheid — Interactie-elementen moeten zich gedragen zoals verwacht. Geen onverwachte acties bij focusverandering.
- Foutpreventie — Formulieren moeten duidelijke foutmeldingen tonen en gebruikers helpen bij het corrigeren van fouten.
Robuust
- Semantische HTML — Gebruik de juiste HTML-elementen voor hun bedoelde doel. Een knop is een
<button>, niet een<div>met een click-handler. - ARIA waar nodig — Voor complexe interactieve componenten die niet met standaard HTML gebouwd kunnen worden, gebruik je ARIA-attributen om de functie en status te communiceren aan hulptechnologieën.
Toegankelijkheid is geen checklist die je aan het einde afvinkt. Het is een ontwerpprincipe dat je vanaf het begin meeneemt.
Veelgemaakte fouten
De meest voorkomende toegankelijkheidsproblemen die we tegenkomen:
- Ontbrekende alt-teksten — Afbeeldingen zonder tekstalternatief zijn onzichtbaar voor screenreaders.
- Onvoldoende contrast — Lichtgrijze tekst op een witte achtergrond is niet leesbaar voor veel mensen. Check je contrastwaarden.
- Niet-klikbare interactieve elementen — Links en knoppen die alleen met een muis bereikbaar zijn, sluiten toetsenbordgebruikers uit.
- Formulieren zonder labels — Invoervelden die visueel een label hebben, maar niet programmatisch gekoppeld zijn aan dat label.
- Modals en overlays — Pop-ups die de focus niet trappen, waardoor toetsenbordgebruikers achter de modal kunnen navigeren.
- Custom componenten zonder ARIA — Dropdowns, tabs en accordeons die met JavaScript gebouwd zijn maar niet de juiste ARIA-rollen en -staten hebben.
Hoe pak je het aan?
- Audit — Laat een toegankelijkheidsaudit uitvoeren op je huidige website of applicatie. Geautomatiseerde tools als Axe of Lighthouse vangen een deel, maar handmatige controle door een specialist is essentieel.
- Prioriteer — Niet alle issues zijn even urgent. Focus eerst op de problemen die de grootste groep gebruikers uitsluiten: toetsenbordnavigatie, kleurcontrast en formulieren.
- Fix structureel — Los de problemen niet alleen op in de huidige code, maar zorg dat je component library en design system toegankelijkheid ingebouwd hebben.
- Test doorlopend — Maak toegankelijkheidstests onderdeel van je development-proces. Automatische tests in je CI/CD pipeline, en periodieke handmatige audits.
- Betrek gebruikers — Test met echte gebruikers die hulptechnologieën gebruiken. Zij vinden problemen die geen tool detecteert.
Handhaving in Nederland
De handhaving van de EAA wordt per EU-lidstaat geregeld; elke lidstaat wijst eigen toezichthouders aan. In Nederland is de richtlijn omgezet via de Implementatiewet toegankelijkheidsvoorschriften producten en diensten, die aanpassingen aanbracht in onder meer de Warenwet, de Telecommunicatiewet en het Burgerlijk Wetboek.
Voor webshops en elektronische communicatiediensten is de Autoriteit Consument & Markt (ACM) aangewezen als toezichthouder. De ACM houdt sinds 28 juni 2025 toezicht op de toegankelijkheid van websites en apps waar je producten koopt, diensten afsluit of reserveert, en op diensten voor digitale communicatie zoals chat en videobellen.
De ACM heeft aangegeven zich in de beginfase vooral te richten op kritieke toegankelijkheidsproblemen die het gebruik door mensen met een beperking ernstig belemmeren. Daarbij weegt de toezichthouder mee welke inspanningen een bedrijf al heeft geleverd om te voldoen. Consumenten kunnen ontoegankelijke websites of apps melden via het loket ConsuWijzer van de ACM. Bij overtredingen kunnen sancties worden opgelegd, variërend van waarschuwingen tot boetes.
Maar sancties zijn niet de belangrijkste reden om te investeren in toegankelijkheid. Het gaat om bereik: een aanzienlijk deel van de bevolking heeft een vorm van beperking. Door je applicatie toegankelijk te maken, bedien je een grotere doelgroep en bied je iedereen een betere ervaring.
Conclusie
De European Accessibility Act maakt digitale toegankelijkheid een wettelijke verplichting. Als je een webshop, platform of digitale dienst aanbiedt, moet je voldoen aan minimaal WCAG 2.1 AA (en bereid je voor op WCAG 2.2 zodra de geharmoniseerde norm wordt bijgewerkt). Begin met een audit, prioriteer de grootste problemen en maak toegankelijkheid een vast onderdeel van je ontwikkelproces.
Wil je weten hoe jouw applicatie ervoor staat? Neem contact op — we voeren een toegankelijkheidsaudit uit en helpen je bij het compliant maken van je software.
